پژوهشگران بخش مهندسی دانشگاه پرینستون، پا پژوهش بر روی 'کلیسای بزرگ سانتا ماریا دل فیوره' (Cattedrale di Santa Maria del Fiore) در فلورانس، اعلام کرده اند که ایتالیایی ها دوره رنسانس برای ساخت گنبد دو پوسته آن از تَشنیک[:تکنیک] 'دو پیچه' (double loxodrome) بهره وری کرده است.[[1]]  این گنبد با شعاع ۴۵.۵ متری یکی از شاهکارهای معماری جهان بشمار می رود که طراح آن فیلیپو برونلّسِکی و ساخت آن در سال ۱۴۳۴ بپایان رسیده بود و گنبدهای امروزی در جهان بر اساس همان شیوه ساخته می شوند.

با آنکه این پژوهشگران دانشگاه پرینستون آجرچینی به تَشنیک دو پیچه را یک نوآوری در رنسانس ایتالیایی بر شمرده اند، ولی یک نوآوری ایرانی بوده است که معماران اصفهانی برای نخستین بار  در ساخت گنبد نظام اللمک در مسجد جامع اصفهان (۱۰۸۶-۱۰۸۷ ترسایی) و سپس در مسجد جامع اردستان (۱۰۸۸ ترسایی) بکار برده بوده اند - آنهم شیوه ای ساده تر و در عین حال پیچیده تر  و نزدیک به سه سده و نیم پیش از ساخت گنبد فلورانس. اهمیت این فناوری و نوآوری ایرانی در آن است که یک گنبد آجری که به این شیوه ساخته می شود توان آن را دارد تا بدون کلافه کشی یا بهره وری از هنجارها، شاهنگ یا دیگر سیستم های حفاظتی، مستقلاً ساخته شده و پای برجا بماند که البته در برابر زمین لرزه از پایداری بیشتری برخوردار می باشد.

نیز جای دارد اشاره شود که بجز این پژوهش نو که از  تَشنیک و فناوری ایرانی در ساخت این گنبد پرده بر میدارد، نیز پژوهش های معماری تاریخی در گذشته نشان داده است که فیلیپو برونلّسِکی با معماری ایرانی آشنایی کامل داشته است، زیرا که کل گنبد را بر اساس گنبد سلطانیه ( ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ ترسایی) طراحی و ساخته بوده است.[[2]] همچنین شایان ذکر است که پژوهش های باستانشناسی نشان می دهد که مسجد جامع اردستان، در اصل یکی از آتشکده های بزرگ در دوران ساسانیان بوده است که پس از یورش تازیان و فرو کردن اسلام با زور شمشیر به گلوی ایرانیان، تبدیل به مسجد می گردد.

در هر روی، پژوهشگران و دانشگاهیان که می بایستی همیشه حرفه ای عمل کرده و  پروانه ندهند که جوّ حاکم سیاسی روز بر آنان چیرگی یافته و دست به سانسور، جعل تاریخ و دستبرد به دستاوردهای ملل دیگر زنند، ولی شوربختانه پژوهشگران آمریکایی در گزارش خود این رسالت را بجا نبرده و هیچ اعتباری به معماران ایرانی سده یازدهم ترسایی بخاطر نوآوریشان نداده اند. همچنین در کشورمان سازمان میراث فرهنگی که وظیفه نگاهبانی از میراث و فرهنگ ایرانی را داشته باشد وجود ندارد، تا این نوآوری ایرانی را در یونسکو به ثبت جهانی رسانده و از دستیازی بیگانگان بر روی نوآوری های دانش، فناوری و فرهنگی ایرانیان جلوگیری نماید!

شاپور سورنپهلاو

روز گوش از ماه خورداد سال ۳۷۵۸ بهدینی

۱۲ خوردادماه ۲۵۷۹ شاهنشاهی

۱ ماه ژوئن ۲۰۲۰ ترسایی

بازبُردها [:منابع] و فرانمودها [:توضیحات]:

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

فرتورها[:تصاویر]:

- بالا سمت چپ: کاتدرال سانتا ماریا دل فیوره در فلورانس

- پائین سمت چپ: واشکافی گنبد کاتدرال سانتا ماریا دل فیوره

- بالا سمت راست: گنبد مسجد جامع اردستان

- پائین سمت راست: گنبد نظام الملک مسجد جامع (جمعه) اصفهان

1 - https://www.sciencedaily.com/releases/2020/05/200518090024.htm

2 - Sanpaolesi, P., "La Cupola di Santa Maria del Fiore ed il Mauso- leo di Soltanieh. Rapporti di forma e struttura fra Ja cupola del Duomo di Firenze ed ii mausoleo del Ilkhan Ulgiaitu a Solta- nieh in Persia," Mitteilungen des Kunsthistol"isches Institutes in Florenz, XVI, Vol.3 (1972): pp221-260.

#419ab3

≠